Czas i miejsce

Delegacja komitetu obchodów z wizytą u artysty malarza Jacka Malczewskiego. Widoczni od lewej: profesor Tadeusz Szydłowski, starosta krakowski Antoni Bal, redaktor Józef Flach, artysta malarz Stefan Filipkiewicz, żona Jacka Malczewskiego Maria, artysta malarz Mieszko Jabłoński, profesor Kazimierz Kostanecki, artysta malarz Jacek Malczewski, profesor Adolf Szyszko-Bohusz, artysta malarz Wincenty Wodzinowski, wojewoda krakowski Władysław Kowalikowski. Rok 1925.

Położenie geograficzne

Lusławice – wieś położona w województwie małopolskim, w powiecie tarnowskim, w gminie Zakliczyn. Pod względem fizyczno-geograficznym Lusławice leżą na Pogórzu Rożnowskim (ok. 210–235 m n.p.m.), nad Dunajcem, który stanowi część północnej granicy miejscowości, pomiędzy potokami Paleśnianka od zachodu i Siemiechówka od wschodu. Obszary siedliskowe wzdłuż wymienionych cieków należą do form ochrony przyrody Natura 2000. Od zachodu Lusławice graniczą z Zakliczynem, od południa z Kończyskami i Faściszową, od wschodu z Wróblowicami, od północny z Roztoką.

Historia 

 Historia Lusławic jest bardzo długa, pierwsze wzmianki pisane pochodzą z początku XIII wieku. Jednak Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, z 1880 roku donosi, że Lusławice to starożytna osada, niegdyś miasteczko, podupadłe skutkiem wojen i zaburzeń domowych. Można więc przypuszczać, że losy tej wioski są znacznie starsze, niż się powszechnie uważa. Słynny historyk i etnograf Feliks Jan Szczęsny Morawski podaje, że miejscowość powstała w 1231 roku, za sprawą Ludysława (Ludpława, Lucława), możnego rycerza pochodzącego z Niemiec. Miejscowość w XIV wieku znajdowała się w rękach Gierałtów – Ośmiorogów, a w ciągu stuleci zmieniała właścicieli. Lusławice zasłynęły na całą Rzeczpospolitą w drugiej połowie XVI wieku. W całej Europie, w tym również na ziemiach polskich rozwijała się reformacja. Silny ruch stworzyli arianie, popularnie zwani Braćmi Polskimi, a jedną z najsłynniejszych siedzib były Lusławice, które należały do rodziny Taszyckich, gorliwych wyznawców nowej wiary. Za początek obecności arian można przyjąć rok 1565, kiedy to zbudowany został zbór. W Lusławicach odbywały się także zjazdy i synody ariańskie z udziałem wybitnych teoretyków arianizmu. Działał tutaj Faust Socyn, który przebywał w lusławickich włościach od 1598 roku aż do śmierci w 1604. Został pochowany nieopodal wielkiego zboru. Jego grób był niejednokrotnie niszczony przez klęski naturalne oraz (znacznie częściej) przez religijnych wrogów Socyna. Zgodnie z lokalną tradycją kości Fausta Socyna zostały wrzucone do Dunajca przez okolicznych chłopów. Do dzisiaj przetrwał kamień nagrobny, który wiele razy był usuwany przez mieszkańców, ale jak głosi legenda, za każdym razem kamień wracał na swoje miejsce za sprawą dwóch, tajemniczych, czarnych postaci. Bracia Polscy oskarżeni o wspieranie Szwedów w okresie potopu zostali wygnani z Polski lub zmuszeni do przejścia na wiarę katolicką, uchwałą Sejmu w 1658 roku. Ten los nie ominął również lusławickich arian, którzy musieli opuścić naddunajecką miejscowość. Właściciel Lusławic Achacy Taszycki, który jeszcze na kilka lat przed wygnaniem odrzucił nauki arian spalił wielki zbór, a kamienie które dotychczas tworzyły świątynię antytrynitarzy, zostały przeznaczone na budowę Klasztoru OO. Franciszkanów w sąsiednim Zakliczynie.

Pamiątką po arianach w Lusławicach jest lamus dworski z początku XVII wieku, którego pierwotnym przeznaczeniem miał być zbór. Na terenie parku dworskiego znajduje się również, wcześniej już wspomniane mauzoleum Fausta Socyna, z oprawą z 1936 roku, ufundowaną przez jego następców i braci w wierze.

Do zabytków należy również zaliczyć dworek pochodzący z początku XIX wieku. W latach 1923 – 1926 przebywał tu Jacek Malczewski, który zachwycał się zakliczyńskimi pejzażami i uwieczniał je na swoich wybitnych dziełach. Wokół dworu, na powierzchni 5 ha, rozciąga się park z końca XVIII wieku. Od 1976 roku właścicielem dworu jest najwybitniejszy polski kompozytor Prof. Krzysztof Penderecki. Ten genialny twórca jest blisko związany z Lusławicami i Gminą Zakliczyn, czego dowodem jest powstanie w latach 2011 – 2012 Europejskiego Centrum Muzyki Krzysztofa Pendereckiego, z inicjatywy profesora Pendereckiego.

Źródło: https://www.zakliczyn.pl/gmina-zakliczyn/

Turystyka
Rejon Lusławic to obszar z bardzo długą i ciekawą historią, która z pewnością zainteresuje wiele osób. Poza walorami historycznymi, odnajdziemy tutaj również piękne zakątki nad Dunajcem, które pozwolą odnaleźć spokój i wytchnienie. Szereg walorów krajobrazowych, przyrodniczych i kulturowych, w pierwszym rzędzie sprzyja rozwojowi turystyki jednodniowej i aktywnej, w szczególności dla mieszkańców Tarnowa. Obszar ten posiada duży potencjał dla rozwoju turystyki kulturowej.

Na potencjał turystyczny rejonu Lusławic składają się głównie:

  • działalność Europejskiego Centrum Muzyki Krzysztofa Pendereckiego w Lusławicach;

  • dwór klasycystyczny w Lusławicach z pocz. XIX wieku z otaczającym go zabytkowym parkiem wybitnego kompozytora - Prof. Krzysztofa Pendereckiego;

  • rozwinięta sieć gospodarstw agroturystycznych, posiadających ciekawą, zindywidualizowaną ofertę;

  • corocznie organizowane Święto Fasoli;

  • produkty lokalne i tradycyjne (fasola, miody, wino i inne);

  • tradycje handlu sięgające średniowiecza;

  • znani ambasadorowie tego rejonu (osoby w różny sposób związane z Lusławicami i gminą Zakliczyn m.in. Jacek Malczewski, bł. O. Krystyn Gondek, Krzysztof Penderecki czy Zbigniew Preisner;

  • rozwinięta baza noclegowa i gastronomiczna –różnorodny standard, wysoka dostępność;

  • bogactwo dziedzictwa kulturowego, wielość zabytków na terenie gminy Zakliczyn, w tym m.in. ruiny zamku w Melsztynie, kościoły i klasztory, drewniana zabudowa mieszkaniowa w Zakliczynie, zabytkowy układ urbanistyczny Zakliczyna z XVI w. z czworobocznym rynkiem i ratuszem, zespoły dworsko-parkowe, kapliczki, cmentarze wojenne z I wojny światowej;

  • atrakcyjność przyrodnicza - bogactwo walorów krajobrazowo-przyrodniczych: lasy, krajobraz Pogórza Ciężkowickiego i Wiśnickiego, różnorodność zbiorowisk roślinnych oraz bogactwo fauny –NATURA 2000.

Wykorzystano następujące źródła:

- Program opieki nad zabytkami gminy Zakliczyn - Załącznik do Uchwały XLIV / 362 / 2010 Rady Miejskiej w Zakliczynie z dnia 14. X. 2010 r.;

- Strategia Rozwoju Gminy Zakliczyn na lata 2014-2020 – Załącznik do uchwały nr XXXIII/268/2017 Rady Miejskiej w Zakliczynie z dnia 5 maja 2017 r.;

- https://www.zakliczyn.pl/gmina-zakliczyn/